De verst gevonden voorvader
De verst gevonden voorvader in onze stamboom is Gerardus, ook wel Gerrit aen gen Eijndt genoemd. Hij wordt rond 1552 geboren in het hertogdom Gelre, in wat nu het Duitse Geldern is. Meer dan een naam en een plek hebben we niet, maar juist dat ene spoor is van grote waarde: het is het beginpunt van onze bewijsbare familiegeschiedenis.
Van Gerardus is slechts één zoon met zekerheid bekend: Albertus, geboren in 1577. Dat betekent niet dat hij ook maar één kind had. In een tijd zonder voorbehoedsmiddelen waren grote gezinnen eerder regel dan uitzondering. Kindersterfte was hoog, doodgeboortes kwamen vaak voor en lang niet alles werd zorgvuldig vastgelegd. Het is dus goed mogelijk dat Gerardus meer kinderen had, maar dat die simpelweg uit de bronnen zijn verdwenen.
De naam van Albertus verschijnt in het oudste kerkboek van Geldern: het Taufbuch der katholischen Kirche von 1569–1618, afkomstig uit de Sint Maria Magdalena-kerk in het centrum van de stad. Dit doopboek vormt een cruciale schakel. Albertus wordt er genoemd met vermelding van zijn vader, Gerardus, maar zonder jaartal. Dat is genoeg om de familielijn vast te leggen, maar laat ook zien hoe fragmentarisch deze vroege registratie is.
Kerkboeken als fundament
Lang voordat de Burgerlijke Stand in 1811 werd ingevoerd, hielden kerken al bij wie werd gedoopt, trouwde en begraven. Dat gebeurde op grote schaal na een besluit tijdens het Concilie van Trente (1545–1563), een internationale kerkvergadering waarin de rooms-katholieke kerk reageerde op de Reformatie. De registratie werd verplicht gesteld en vastgelegd in het Latijn, de liturgische taal van de kerk.
De pastoor schreef namen meestal fonetisch op. Hij noteerde wat hij hoorde, niet wat iemand zelf misschien als vaste spelling gebruikte. Daardoor kon de familienaam binnen één gezin op verschillende manieren worden geschreven: aen gen Eijndt, ahn gen Eindt, angen Endt. Dat verklaart de variatie die we later in de bronnen tegenkomen. Korte tijd later namen ook protestantse kerken deze manier van registreren over.
Van Luther tot Trente
De aanleiding voor dit alles ligt in 1517, wanneer Maarten Luther zijn beroemde 95 stellingen aanbiedt aan zijn bisschop. Luther wilde hervorming, geen breuk, maar de scheuring bleek onvermijdelijk. Paus Paulus III organiseerde daarop het Concilie van Trente, waarin de katholieke kerk haar positie verstevigde en onder meer besloot tot een strakkere administratie van haar gelovigen. Dat besluit werkt tot op de dag van vandaag door in ons genealogisch onderzoek.
Van archief tot berg
Het kerkboek van Geldern is tegenwoordig gedigitaliseerd, maar niet vrij online toegankelijk. Het is alleen gratis in te zien op afspraak in een kerk van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, beter bekend als de Mormonen. In 2023 bezocht ik zo’n kerk in Apeldoorn, waar ik de betreffende pagina kon raadplegen. De bron staat geregistreerd als:
Birth: SOURCE #218 – Book of baptism volume 1 KB Kath Geldern 1569–1618 (Mormon film 1980797).
De Mormonen hebben in de Verenigde Staten, diep in de Granite Mountain in Utah, een zwaarbeveiligd archiefcomplex. Daar bewaren zij ’s werelds grootste genealogische databank. Via hun platform FamilySearch stellen zij miljoenen bronnen beschikbaar voor onderzoekers wereldwijd. Zonder die inspanning was ons spoor waarschijnlijk al lang doodgelopen.
Een leven tussen branden en grenzen
Gerardus aen gen Eijndt overlijdt na 1577, het geboortejaar van zijn zoon Albertus. Dat wordt in genealogische notatie weergegeven met een schuine streep: †/1577. Meer weten we niet. En toch weten we ook veel. Als er geen grote brand was geweest in Gelre in 1547, waren er mogelijk nog oudere aantekeningen gevonden. De geschiedenis laat zich soms net genoeg zien om nieuwsgierig te maken, maar nooit volledig.
Het gezin van Albertus
In het volgende kerkboek krijgen de namen meer reliëf. Albertus en zijn vrouw, van wie de naam onbekend is gebleven, krijgen zeven kinderen: zes zonen en één dochter. Twee van hen worden doodgeboren. Bij één kind sterft de familielijn uit door het ontbreken van nakomelingen. Twee kinderen blijven in Duitsland. De oudste zoon verandert zelfs van achternaam en gaat verder als Potten.
Zo blijven er uiteindelijk enkele lijnen over, waarvan één beslissend wordt voor Nederland.
De Duitse lijnen wortelen in Haldern, Xanten en Geldern. Sommige houden snel op, andere veranderen van naam. De Nederlandse lijn begint bij Jan ahn gen Eindt, geboren in 1609.
Jan, Joes en het begin van drie takken
Jan, ook wel Joes genoemd, wordt slechts 44 jaar oud. Hij trouwt twee keer. Zijn eerste vrouw, Ida, schenkt hem in 1631 een zoon, Henrig, die doodgeboren wordt. Vermoedelijk overlijdt Ida kort daarna.
Jan hertrouwt met Gritgen tho Dam. Samen krijgen zij vijf kinderen. Twee sterven kort na de geboorte, van één dochter weten we niets meer. Drie zonen blijven over: Hermen (1639), Jan (1647) en Gerrit (1653). Hun nakomelingen trekken later naar Nederland.
Hier ontstaan de drie hoofdtakken van onze stamboom.
- Hermen vormt de Gelderse tak. Zijn achterkleinkind Gerhardus (1724) vertrekt naar Wageningen, trouwt daar in 1749 met Reintje Elbers, en na haar vroege overlijden met Elisabetha Michiels.
- Jan, de broer van Hermen, wordt stamvader van de Zuid-Hollandse tak Rotterdam. Zijn achterkleinkind Wilhelm (1720) trouwt daar in 1751 met Maria van Santbeek.
- Gerrit vormt de derde tak, die later richting Zoetermeer zal trekken.
Wortels die blijven groeien
Wat begint met één naam in een kerkboek, groeit uit tot een netwerk van mensen, plaatsen en verhalen. Van Geldern naar Gelderland, van Duitsland naar Nederland, van losse vermeldingen naar herkenbare familietakken. Hier, bij Gerardus aen gen Eijndt, krijgt onze stamboom voor het eerst vaste grond onder de voeten. De wortels zijn dun, maar ze houden stand.
En vanaf hier wordt het verhaal alleen maar rijker.
Hieronder foto’s van de Granite Mountain in Utah.
